|
Gerrit
Kuipers is geboren op 20 september 1918 in
Schoonoord in de gemeinte Sleen. Zien olders verhoesden in 1919
met hum
naor Börk waor hij zien laotere jeugd deurbrocht. Hier leerd'e
Midden-Drèents praoten. I
n 1936 begund'e daor zien loopbaon op
de
secretarie van de gemeinte. In 1956 vertrok e naor de gemeinte
Börger en
in 1966 naor de gemeinte Hardenberg. Hier warkt'e as
referendaoris.
In
1981 gung e met de VUT en in 1983 met pensioen. Vanof jannewaori
1985
tot december 2001 woond'e in Sleen en sindsdien in Meppel.
Kuipers is in 1946 begund met schrieven in
het Drèents. Jaorenlang schreef e
veur het "Nieuwsblad voor Beilen" de rubrieken "Neis oet Elp",
"Praoties
rond de Börker Kei" en een aantal dialectverhaolen (1948-1956).
Hij publiceerde in verschillende blaoden en
tiedschriften:
Oeze
Volk,
Maandblad Drenthe,
't Boerhoorn, De Hondsrug, De Kanaalstreeek, Nieuwe Drentse
Volksalmanak,
Het Noord-Oosten, Ons Waardeel, De Zwerfsteen, Contactorgaan der
Gemeente
Sleen enz.
Vanaf 1952 het e meer as 200 teksten schreven veur
het Drents programma van
de regionale omroep, onder meer over: "Grepen oet de historie van de
Olde
Landschap, "De kerk in Drenthe", "Drenten die mettelt", "Drentse
gemienten
en heur waopens", " 't Leven in Drenthe in de veurige eeuw". Ok
schreef e
een koppel dialectverhalen veur de regionale omroep.
Vanof 1963 tot 1988 was e redactie (raods) lid van het
maandblad Drenthe.
Van 1983 tot 1987 was
e columnist van de dialectenrebriek van de
Drents-Groninger pers.
Van 1982 tot
1988 was e eindredacteur van het historisch tiedschrift "Rondom
den Herdenbergh" te Hardenberg. Ok was e jaorenlang bestuurslid en
veurzitter van de
Oudheidkamer Hardenberg.
Kuipers schreef een koppel
teneilstukken, revues en openluchtspelen.Veur de
Drentse plattelandsjongerengemeenschap: "Drenthe's Balans" (1960),
"De
Jonkheid" (1962), "Rotonde" (1965), "Vieftig jaor jonkheid" (1963);
veur de
Gelderse plattelandsjongerengemeenschap: "Sallands jeugd, vroeger en
nu";
veur de landelijke rievereiniging: "Salland Ruiters" in Hardenberg.
De
historische revue "Pesse in 't Middenveld" (1963) en het historisch
spel "de
Loffelijke Etstoel" schreef e veur de stichting Etstoel Anloo,
opvoerd deur
't Aol Volk in 1987. Veur de Stichting Openluchtspel Westerbork
schreef e in
1990 het historisch spel "De Onwieze Waorzegster".
Kuipers waarkte rond 1960 met an
het Drents leesboek veur schoulen "De
Brummelwal". Hij publiceerde in drei Schrieversalmanakken (1954,
1956 en
1975)
Wieder in "Dichtersriege", "Op
de Gribbelgrab", "Mandielig", "Drents
Kinderboek" (1984), "Midwinter in de Olde Landschap" (1984) en
"Stoelendaans" (1985).
In 1971
schreef e teksten veur een geschiedenis methode veur de legere
schoul met als titel: "Drenthe, een verhaal apart".
Vanof de oprichting in 1953 was e lid van de
Drentse Schrieverskring; van
1956 tot 1971 was e hiervan volmacht (bestuurslid) en van 1971 tot
1983
volmacht/veurzitter.
Van 1983 tot
1991 was e lid van de waarkgroep ‘Kerklied in het Drents'. Hij
vertaolde 4 psalmen en 38 gezangen in het Drèents.
Van 1968 tot 1978 was Kuipers lid van de Historische
Commissie van het
Drents Genootschap, de Culturele Raad voor Drenthe; as zodaonig was e
mede-oprichter van de Drentse Historische Vereniging. Kuipers
verzörgde de
Drèentse bewaarking van het boek "Recepten in 't Drents" van mevr.
A. Hidding. Op verzuik van de Erven Anne de Vries vertaold'e het bouk
"Bartje" in het
Drèents
(1984 deur Kok, Kampen).
Jaorenlang huil Kuipers lezings veur allerhande
groepen, vereiningen,
schoulen enz. met as onderwaarpen: "Eigen werk", "Drenthe vrogger",
Vandaag
en mörgen", "Vroegere Drentse Schrijvers", "De Drentse literatuur",
"Oes Drents, wat
doew der met", "Drenthe: -historie -gemeenschap -taal" (met
diaserie), "De
dorpsgemeenschap", "Volksleven in het oude Drenthe, "Volksverhalen",
"Volkskunst", "Volksdichting", "Kuierpadtie deur 't wark van Drentse
schrievers", en "De kerk in Drenthe".
Kuipers schreef onder redactie van Bos, Brood en
Foorthuis veer artikels in
de serie "Drentse Biografieën" over: Albert Hilberts Kok, Johan
Hidding,
Willem Emmens en Jan Uilenberg. In de SSS-riege van de Stichting
Streekeigen Sleen schreef e een 10-tal
boukies met de titels: "Gedichten van Albert Dening", "Verhalen
rondom Sleen",
"Drenthe en de afscheiding", "De drie Podagristen in Sleen, 1842",
"Rijmen
en gedichten rondom Sleen", "Versies van Vrogger", "Dwars door de
historie
van Schoonoord", "Het onderwijs in de vorige eeuw", "Sleen in de
kaart
gekeken", "Noord-Sleen en 't Haantje".
Kuipers leverde teksten en ongeveer 200 foto 's
veur het fotobouk
"Hardenberg, een momentopname", oetgaove van de Rabobank in
Hardenberg. Hij
muik de foto's veur het bouk "Westerwolde", van J.W. Hiskes. In 1956
schreef
e teksten veur de opvoering van "Het Börgerder Wasschup", de
jaorlijkse
opvoering van een historische boerenbruloft in Börger. In 1998
schreef
Kuipers teksten veur het fotobouk "Zwerven rond de Slener toren",
een
oetgaove van Stichting Streekeigen Sleen.
Van 1978 tot 1990 was Kuipers redacteur van de
Triangelreeks van
Boekencentrum BV te 's Gravenhage.
Kuipers wör in 1967 benuimd tot ridder in de orde van
Oranje Nassau, mede op
grond van zien culturele waark. Hij wör in 1978 deur prins Bernhard
onderschaaiden met de Zilveren Anjer op grond van zijn verdeinsten
veur de
Drentse literatuur. In het belang van zien waark veur de Drentse
cultuur wör
hum in 1983 de Culturele Pries van Drenthe toukend.
De Stichting
Streekeigen
Sleen benuimde Kuipers in 1999 tot erelid.
Gerrit Kuipers kreeg in 2008 de Roel Reijntjes pries uutereikt
In opdracht van Stichting Drentse Taol is er van Gerrit Kuipers een
schrieverspetret op video/dvd samensteld.
Aj op Taolpad Drenthe kiekt bij Schrieverij en ie klikt op Schonnord, dan kuj Gerrit Kuipers zelf heuren.
Twei veurbeelden van het wark van Gerrit:
Lentezang
De liester zingt
de lente in de muut
Ik rek de stieve leden
waor de winterkolde
zuk in vastzet hef
Het wordt weer locht um mij
de leste snei is vort
Het laand lig
longernd in de leite
van de bos
en waacht
op mes en zaod
De boswal is de broed
bluit dolkies
as een feestboeket
De liester
zingt de lente in de muut
Oet: Late blui
Proemepitten speien
Zie zaten nog wat nao te praoten bij Mans in 't café nao ofloop van de
vergadering van de iesclub "De schraphakken". Het bestuur en de
baanveger
Zwaantinus. Zunder baanveger kuj nooit een goeie iesclub hebben; vandaor
dat
Zwaantienus ok met het bestuur optrök. Hie mug ok bij 't bestuur an de
taofel
zitten en nou bij de "naobetrachting" mug hij der ok bij wezen. Wat
naopraoten
en wat drinken vanzölf.
't Gesprek kwamp op de Olympische winterspeulen, die achter de rugge
waren. De
veurzitter, mister Wolbers zee, dat er wal ies wat neie sporten op 't
Olympisch
batterij kommen muggen. Dat vunden de aandern ok almaol en Zwaantinus
zee, dat
hij lichtkaans wel wat wus. Mister Wolbers zee, dat e der dan maor ies
met veur
de draod kommen mus. Zwaantinus namp twee slokken van zien pilsie,
sloekte nog
een maol extra en die kwamp e lös. Hie vertelde ,, dat e kös op een
zaoterdagnaommedag met Jeichien op de tandem van Harm Oosterveld hen
Zwartschaop,
daor achter Stoefzaand west was. Daor hadden ze een wedstried um 't
kampioenschap van Drenthe. Mister Wolbers vreug wat dat dan wel veur een
wedstried was. De aandern wussen 't ok niet en zie hadden der ok niks
over
lezen. Zwaantinus namp weer twee slokken van zien pilsie, sloekte nog 'n
paor
maol extra en zee doe: Proemepitten speien, um 't kampioenschap van
Drenthe.
Almaol keken ze Zwaantinus glad verwonderd an; zul e 't mienen, of zul e
niet
beter weten? Ie weet het maor nooit met Zwaantinus; maor 't is een goeie
baanveger, dat is niet aans.
Naodat Zwaantinus nog ies weer twee slokken pils nömmen ha -zien glas
was doe
leeg - en naodat e nog een maol sloekt ha, doe vertelde hij, dat
proemepitten
speien een deksels mooie sport was. Het was weer ies wat aans en dat
muggen zie
best op de Olympische speulen doen. Zie vreugen hum hoe dat dan wal
gung. "Nou,
gewoon", zee Zwaantinus, "wel de proemepitten 't wiedste vortspeien kan,
dat is
de baos. Net as bij 't koegelstoten". Maor hij vund het schandalig, dat
Radio
Drenthe der achil niet west was, terwiel het Drentse record proemepitten
speien
in de middenklasse verbetrd wuur tot vittien meter tweeënzestig.
Verbaosd vruug
Derk Warmels oj daor ok nog verschillende klassen in hadden. Dat was jao
singelier. Zwaantinus keek naor zien glas dat leeg was, sloekte tòch
maor een
maol en zee: "Wis en waarachtig hej daor klassen in; alle proemepitten
bint jao
lang niet geliek"
"Doar hej geliek an ", zee mister Wolbers, "alle proemen bint jao ok
lang niet
geliek"
Zwaantinus zee, dat mister dat wal goed deur ha; dat vol hum niks tegen.
Doe
vertelde hij dat de proemenpittenspijers verdeeld waren in dreej
klassen. De
lichtste klasse, dat waren de effiespittenspijers; effies, dat bint jao
van die
kleine roodachtige proemegies die men veul antreft in Schoonebeek en
umgeving.
Het hiele bestuur keek Zwaantinus met verbaozing an, dat e dat almaol
wus. Maor
Zwaantinus gunk zunder slikken of sloeken wieder met zien oetleg. "De
middenklasse, dat bint de ,
za ‘k maor zeggen, de gewone proemepittenspijers. Het maakt niet oet, of
't nou
pitten van blauwe of an gele proemen bint". " tabaksproemepitten dan?"
vreug
Rieks Reuring eigenwies. Waorop Zwaantinus zee, dat Rieks niet zo
onneuzel
vraogen mus; men mot zuk nooit onneuzeler veurdoen as dat men is. De
aner
bestuursleden begrepen Zwaantinus best. "E" dan hej nog de zwaore
klasse","vervolgde Zwaantinus zien verhaol. "Die zwaore jongens, dat
bint de
eierproempittenspijers.Die spijt ok het wiedste". Harm Holties markte
op, dat
dat haost nèt was as bij de TT; daor haj ok een lichte klasse - de 125
cc - de
middenklasse - de 250 cc - en de zwaore klasse - de 500 cc. "Maor ie
hadden ok
nog motoren met ziedspan",gooide Rieks Reuring der tussendeur. Rieks had
vrogger
ok een "stoomfiets" had - aans had e nooit een meid kregen - maor nou
ree hij in
een Mercedes....Al hoe onneuzel as e ok was, Zwaantinus kwamp hum halfweg
en zee,
dat er gien proemepitten met ziedspan bestunden en daorum haj ok maor
dreej
klassen; of Rieks dat wal begriepen wol, vreug e. Mister Wolbers luut
Mans nog
een maol een rondtie brengen den die prootten zie nog een hiele toer
deur ovr de
proempittenspeiensport en zie zagen daor wel toekomst veur. Zwaantinus
vertelde,
dat 't nog wal verschil muik oj tegen de wind in speien mussen of van de
wind
of. Zie broekten ok windmeters; men mug niet speien met teveul rugwind.
Dan mus
der eerst een schutting plaotst worden van dreej meter hoog. De speiers
mussen
daor achter staon, oet de wind. Mister Wolbers wol wal weten of dizze
sport
allien boeten bedreven weur of ok wal in een sport zaal. Zwaantinus
vertelde dat
ze dat enkel boeten deden, op kört gres; in een zaal zul 't jao een
grote
smeerboel worden, want de proemepitten kwammen niet altied dreug over.
Het
publiek mus ok een meter of tien van de baan - de speibak nuumden ze dat
-
ofblieven. Verscheiden toeschouwers nammen ok wal een pareplu met,
ofhankelijk
van de wind, vanzölf, ok al was 't mooi dreug weer. Dat was heur almaol
wal
dudelijk; Rieks Reuring ok wal. Mister Wolbers wol nog wal weten um wat
veur
soort priezen as dat gung. Doe vertelde Zwaantinus, dat zie as priezen
golden,
zulvern en bronzen proemenpitten kregen, an een oranje lint; veur elk
van de
dreej klassen. Het leek heur almaol bij oetstek een sport die op de
Olympische
speulen thoes heurde. Mans bracht heur almaol nog een kleine vertering
op reken
van de Schraphakken en doe ze die mettertied achteroverslagen hadden,
doe hebt
zie met algemene stemmen besleuten um de proemepittenspeiersport an te
melden
bij 't Olympisch Comité. 't Zal mij nei doen of dat wat wordt...
|